ΜΟΥΣΙΚΕΣ ΑΝΤΗΧΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΟΚΤΕΤΟ

Το οκτέτο εγχόρδων –τέσσερα βιολιά, δύο βιόλες και δύο βιολοντσέλα– αναδεικνύεται μέσα από δύο έργα που απέχουν μεταξύ τους σχεδόν ογδόντα χρόνια: το νεανικό αριστούργημα του Felix Mendelssohn και το πλούσια ρομαντικό Οκτέτο του Reinhold Glière. Το Οκτέτο εγχόρδων, έργο 5 του Glière γράφτηκε το 1900 και δημοσιεύτηκε το 1903. Αφιερωμένο στον βιολονίστα και δάσκαλό του Jan Hřímalý, ανήκει στα πρώιμα έργα μουσικής δωματίου του συνθέτη και ξεχωρίζει για την πλούσια ηχητική του υφή, τη μελωδικότητα και την ισορροπημένη αξιοποίηση των οκτώ οργάνων. Το Οκτέτο εγχόρδων, έργο 20 του Mendelssohn γράφτηκε το 1825, όταν ο συνθέτης ήταν μόλις δεκαέξι ετών, ως δώρο γενεθλίων στον βιολονίστα και δάσκαλό του Eduard Rietz. Έργο εντυπωσιακής νεανικής ωριμότητας, συνδυάζει τη διαύγεια της κλασικής γραφής με τη φαντασία και την ορμή του Ρομαντισμού. Από την αιθέρια ελαφρότητα του τρίτου μέρους, Scherzo, έως την πολυφωνική ένταση του φινάλε, τα οκτώ έγχορδα αποκτούν συχνά σχεδόν συμφωνική πληρότητα.

---

R. Glière: Οκτέτο εγχόρδων σε ρε μείζονα, έργο 5
F. Mendelssohn: Οκτέτο εγχόρδων σε μι ύφεση μείζονα, έργο 20 

---

Reinhold Gliere
Οκτέτο εγχόρδων σε ρε μείζονα, έργο 5 
Ο Ράινχολντ Γκλιέρε γεννήθηκε στο Κίεβο, την εποχή που ανήκε στη Ρωσική Αυτοκρατορία. Ξεκίνησε τις μουσικές του σπουδές εκεί, έχοντας μεταξύ των δασκάλων του τον διάσημο βιολονίστα και παιδαγωγό Οτακάρ Σεβτσίκ. Συνέχισε στο Ωδείο της Μόσχας, όπου σπούδασε με τους Σεργκέι Τανέγιεφ, Άντον Αρένσκι και Μιχαήλ Ιπολίτοφ-Ιβάνοφ. Σήμερα η φήμη του βασίζεται κυρίως στις συμφωνίες, τα μπαλέτα και τις όπερές του, ωστόσο έγραψε και αξιόλογη μουσική δωματίου. Η συνθετική του δεξιοτεχνία αναγνωρίστηκε γρήγορα από τους δασκάλους του και τα πρώιμα έργα του απέσπασαν αρκετές διακρίσεις, μεταξύ των οποίων και το Πρώτο Σεξτέτο Εγχόρδων, που τιμήθηκε με το βραβείο Γκλίνκα από κριτική επιτροπή στην οποία συμμετείχαν οι Ρίμσκι-Κόρσακοφ, Γκλαζουνόφ και Λιάντοφ. Ο ίδιος ο Γκλιέρε δίδαξε σε ωδεία της Μόσχας και του Κιέβου για σχεδόν 40 χρόνια. Μεταξύ των πολλών μαθητών του συγκαταλέγονται οι Χατσατουριάν, Προκόφιεφ και Μιασκόφσκι.
Για το Οκτέτο του Γκλιέρε, ο ακαδημαϊκός και κριτικός Λεονίντ Σαμπανέγιεφ έγραψε: «Το Οκτέτο, ένα εξαιρετικό έργο, αποδεικνύει ότι ο Γκλιέρε ήταν ιδιαίτερα ικανός στη σύνθεση για μεγαλύτερα σύνολα μουσικής δωματίου. Το Οκτέτο εντυπωσιάζει με την πληρότητα του ήχου και την αριστοτεχνική γραφή για τα όργανα. Οι μελωδίες του Γκλιέρε είναι γεμάτες συναίσθημα και συγκίνηση, με πλούσια ηχητικότητα και ευγενή αρμονία». Το Οκτέτο χρονολογείται από το 1900 και ήταν αφιερωμένο στον Γιαν Χρίμαλι, καθηγητή βιολιού του Γκλιέρε στο Ωδείο της Μόσχας.
Το Οκτέτο γνώρισε άμεση επιτυχία στην πρεμιέρα του και έκτοτε έχει αναγνωριστεί ως ένα από τα σημαντικότερα έργα του είδους. Πρόκειται για ένα αξιόλογο ρομαντικό οκτέτο εγχόρδων, που αξίζει να ακούγεται στις αίθουσες συναυλιών τόσο συχνά όσο και το Οκτέτο του Μέντελσον, ενώ δεν παρουσιάζει ιδιαίτερες τεχνικές δυσκολίες για έμπειρους ερασιτέχνες μουσικούς.

Felix Mendelssohn-Bartholdy          
Οκτέτο εγχόρδων σε μι ύφεση μείζονα, έργο 20
Ο Μέντελσον ξεκίνησε τη σύνθεση του Οκτέτου, του πρώτου αδιαμφισβήτητου αριστουργήματος της καλλιτεχνικής του ωριμότητας, το φθινόπωρο του 1825. Το έργο ολοκληρώθηκε στις 15 Οκτωβρίου 1825, δύο ημέρες πριν ο συνθέτης παρουσιάσει την αυτόγραφη παρτιτούρα ως δώρο γενεθλίων στον καθηγητή βιολιού του, Έντουαρντ Ριτς. Ο Ριτς ανταποκρίθηκε στη χειρονομία του μαθητή του, αντιγράφοντας με το χέρι τα οργανικά μέρη, τα οποία χρησιμοποιήθηκαν στην πρώτη εκτέλεση του έργου. Σύμφωνα με μαρτυρίες συγχρόνων του που παρευρέθηκαν στην πρεμιέρα, το Οκτέτο ενθουσίασε και εξέπληξε το κοινό.
Η προσωπική αισθητική του Μέντελσον ανταποκρινόταν στις μουσικές τάσεις μιας εποχής μετάβασης από τον κλασικισμό προς τον ρομαντισμό. Ο συνθέτης, ωστόσο, ανέπτυξε ένα ιδιαίτερο στοιχείο στη μουσική του γλώσσα: την υποβολή ενός μαγεμένου, αιθέριου κόσμου νεράιδων και άλλων καλοπροαίρετων πνευμάτων, με πιθανές πηγές έμπνευσης τα έργα του Ουίλιαμ Σαίξπηρ, καθώς και του Γερμανού ποιητή και δραματουργού Γιόχαν Βόλφγκανγκ φον Γκαίτε (1749–1832), τον οποίο ο Μέντελσον γνώριζε προσωπικά.
Πριν από τον πρόωρο θάνατό του σε ηλικία τριάντα οκτώ ετών, ο Φέλιξ Μέντελσον συνέθεσε πέντε συμφωνίες, πολλά άλλα ορχηστρικά και σκηνικά έργα, έργα μουσικής δωματίου και εκατοντάδες φωνητικά έργα, που κυμαίνονται από σόλο τραγούδια έως μεγάλης κλίμακας χορωδιακά έργα, όπως το δημοφιλές ορατόριο Elijah του 1846, βασισμένο στη βιβλική αφήγηση της ζωής του προφήτη. Το Οκτέτο, ωστόσο, κατέχει μια μοναδική θέση ανάμεσα στα έργα του Μέντελσον ως μία από τις πρώτες μεγάλες επιτυχίες του. Από τις σχεδόν μινιμαλιστικές ομοφωνικές υφές του σκέρτσου του έργου μέχρι το οκτάφωνο φουγκάτο του φινάλε, ο Μέντελσον δημιούργησε ένα αριστούργημα, το οποίο ο Γερμανός συνθέτης και βιολιστής Λούις Σπορ επαίνεσε ως «ένα εντελώς διαφορετικό είδος τέχνης».