| |
ΥΠΟΘΕΣΗ ΚΑΙ ΜΟΥΣΙΚΗ
ΠρΟσωπα
Lord Enrico Ashton
(Λόρδος
Ερρίκος
Άστον):
βαρύτονος
Lucia
(Λουτσία,
αδερφή
του):
σοπράνο
Sir Edgardo di Ravenswood
(Σερ
Εδουάρδος
του
Ρέιβενσγουντ):
τενόρος
Lord Arturo Bucklaw
(Λόρδος
Αρθούρος
Μπάκλοου):
τενόρος
Raimondo Bidebent
(Ραϊμόνδος
Μπάιντεμπεντ,
δάσκαλος
&
έμπιστος
της
Λουτσία):
βαρύτονος
Normanno
(Νόρμαν,
αρχηγός των οπλιτών
του Ρέιβενσγουντ): τενόρος
Alisa
(Αλίζα,
ακόλουθος της
Λουτσία): μέτζο σοπράνο
Χορός
γυναικών
και
ιπποτών,
συγγενείς
του
Άστον,
κάτοικοι
του
Λαμερμούρ
Ακόλουθοι, οπλίτες, υπηρέτες
του Άστον
Τόπος και χρόνος της δράσης της όπερας: Σκωτία, τέλη του 17ου
αιώνα.
Η Lucia di Lammermoor είναι ένα "τραγικό δράμα σε δύο μέρη" (drama tragico
in due parti). Το πρώτο, δίκην προλόγου, φέρει τον παράτιτλο "Η Αναχώρηση"
(La Partenza) και το δεύτερο "Το Γαμήλιο Συμβόλαιο" (Il Contratto Nuziale).
Το δεύτερο από τα μέρη αναλύεται σε δύο πράξεις. Η πλοκή εκτυλίσσεται στη
Σκωτία κατά τα τέλη του 17ου αιώνα.
Μέρος Α’. Η Αναχώρηση
(Πράξη Α’)
Σκηνή Α’: Την όπερα εισάγει ένα υποβλητικό πρελούδιο, χαρακτηριστικό
της επικείμενης καταστροφής, που ο Ντονιτζέττι σκιαγραφεί με απλά αλλά
αποτελεσματικά μουσικά μέσα. Όταν σηκώνεται η αυλαία, η σκηνή αποκαλύπτει
ένα δάσος, κοντά στον πύργο της οικογένειας των Ρέηβενσγουντ. Ο Νορμάννο,
υπεύθυνος ασφαλείας του λόρδου Ενρίκο Άστον, δίνει εντολή στους άνδρες του
να ερευνήσουν το χώρο για ίχνη της παρουσίας ενός ανεπιθύμητου ξένου
(εισαγωγή: Percorriamo le spiagge vicine). Ενώ οι άνδρες απομακρύνονται,
εμφανίζεται ο Ενρίκο, συνοδευόμενος από τον ιερέα Ραϊμόντο Μπάιντεμπεντ.
Ο Ενρίκο, που αισθάνεται την πολιτική του θέση ιδιαίτερα επισφαλή, στο
πλαίσιο της ταραγμένης περιόδου που διέρχεται η χώρα, παραπονείται, επειδή η
αδελφή του Λουτσία αρνείται να νυμφευθεί τον άνδρα που θα ήταν σε θέση να
αποκαταστήσει το όνομα και το κύρος των Άστον, τον λόρδο Αρτούρο Μπάκλω. Ο
Ραϊμόντο εκφράζει την υπόθεση πως η άρνηση της νέας οφείλεται στο
παρατεινόμενο πένθος της για την πρόσφατη απώλεια της μητέρας της. Ο
Νορμάννο όμως εισφέρει μιάν άλλην εξήγηση στη συζήτηση: η Λουτσία είναι
ερωτευμένη με κάποιον που την έσωσε από την επίθεση ενός μαινόμενου ταύρου
και τον οποίον έκτοτε συναντά τακτικά στο δάσος. Ο Νορμάννο υποπτεύεται ότι
πρόκειται για τον Εντγκάρντο Ρέηβενσγουντ, θανάσιμο εχθρό του Ενρίκο.
(Σκηνή:Tu sei turbato). Στο άκουσμα και μόνο του ονόματος αυτού ο Ενρίκο
ξεσπά κατά του Εντγκάρντο με μανία (καβατίνα Cruda, funesta smania).
Οι άνδρες που επιστρέφουν πληροφορούν τους παριστάμενους ότι, ενώ
ξεκουράζονταν κοντά σε έναν ερειπωμένο πύργο, ένας ωχρός νεαρός πέρασε,
ίππευσε και εξαφανίσθηκε. Από έναν περαστικό πληροφορήθηκαν το όνομά του,
-Εντγκάρντο. Ο Ενρίκο ορκίζεται εκδίκηση, παρά τις προσπάθειες των υπολοίπων
να τον κατευνάσουν (καμπαλέττα La pietade in suo favore).
Σκηνή Β’: Σε εντελώς διαφορετικό ύφος, το ορχηστρικό πρελούδιο της
σκηνής αυτής εισάγει τον θεατή, με τη χρήση των αυλών και της άρπας, στον
ειδυλλιακό κόσμο των κήπων του πύργου, όπου η Λουτσία, κοντά σε μιάν
ερειπωμένη πηγή, περιμένει τον αγαπημένο της, συνοδευόμενη από την ακόλουθό
της Αλίζα (ρετσιτατίβο Ancor non giunse). Είναι εμφανώς ταραγμένη. Η Αλίζα
σχολιάζει την απερισκεψία αυτής της συνάντησης και ερωτά τη Λουτσία γιατί
δείχνει τόσο τρομοκρατημένη. Εκείνη της διηγείται ένα θρύλο που συνδέεται με
την πηγή αυτή: ένα νεαρό κορίτσι δολοφονήθηκε από ένα ζηλότυπο Ρέηβενσγουντ,
έπεσε στην πηγή και έμεινε εκεί, ενταφιασμένη κάτω από τα σκοτεινά νερά της.
Στην καβατίνα που ακολουθεί (Regnava nel silenzio), η Λουτσία αφηγείται ότι
είδε στο όνειρό της το φάντασμα της νεαρής γυναίκας, που εγέρθηκε από την
πηγή, της ένευσε και το νερό μετατράπηκε μεμιάς σε αίμα. Αλλά τώρα η σκέψη
της επικείμενης έλευσης του Εντγκάρντο αποδιώχνει κάθε προληπτικό φόβο της
(καμπαλέττα Quando rapita in estasi).
Ο Εντγκάρντο που καταφθάνει της ανακοινώνει ότι πρέπει να αναχωρήσει την
επόμενη μέρα σε διπλωματική αποστολή στη Γαλλία. Στο ερωτικό ντουέτο που
ολοκληρώνει το μέρος αυτό (Sulla tomba che rinserra), πληροφορεί τη νέα ότι,
πρίν από την αναχώρησή του, σκοπεύει να ζητήσει το χέρι της από τον αδελφό
της. Και μόνη η σκέψη προκαλεί τρόμο στη Λουτσία, που γνωρίζει το ασίγαστο
μίσος του Ενρίκο για τον αγαπημένο της. Ο Εντγκάρντο διηγείται στην κοπέλλα
ότι κάποτε ορκίσθηκε πάνω στους τάφους των προγόνων του αιώνια αντιπαράθεση
με τους Άστον, την οικογένεια που σκότωσε τον πατέρα του και άρπαξε την
οικογενειακή γή των Ρέηβενσγουντ. Από τότε, όμως, που συνάντησε τη Λουτσία η
εμμονή του στο μίσος υποχώρησε. Οι δύο εραστές ανταλλάσσουν όρκους αιώνιας
αγάπης και δαχτυλίδια αρραβώνα στους ήχους μιάς αργής και εκφραστικής
δυαδικής "καμπαλέττα" (Verrano a te sull’ aure), ενώ πέφτει η αυλαία.
Μέρος Β’ (Το Γαμήλιο Συμβόλαιο)
Πράξη Β’
Σκηνή Α’: Σε μιάν αίθουσα του πύργου των Ρέηβενσγουντ ο Ενρίκο,
πλαισιωμένος από τον Νορμάννο, αναλογίζεται με οργή την επιμονή της αδελφής
του να αρνείται το γάμο που τής προτείνει (ρετσιτατίβο Lucia fra poco a te
verra). Ο Νορμάννο εγχειρίζει στον Ενρίκο ένα πλαστογραφημένο γράμμα, το
οποίο θα χρησιμοποιηθεί, προκειμένου να αποδείξει την υποτιθέμενη απιστία
του Εντγκάρντο. Όταν μένει μόνος με τη Λουτσία, ο Ενρίκο τής επιδεικνύει το
έγγραφο και επιμένει ότι δεν είναι δυνατόν να θεωρεί τον εαυτό της
δεσμευμένο ακόμη απέναντι στον Εντγκάρντο. Εκείνη είναι συντετριμμένη
(ντουέττο Il pallor funesto, orrendo…Soffriva nel pianto). Ο Ενρίκο τής
υπενθυμίζει ότι, μετά τον θάνατο του Γουλιέλμου Γ’, το κόμμα του έχει
περιπέσει στη βασιλική δυσμένεια και ότι τον ίδιον απειλεί ο θάνατος. Μόνο
μια οικογενειακή συμμαχία με τον λόρδο Αρτούρο Μπάκλω μπορεί να τον σώσει. Η
ζωή του είναι στα χέρια της (Se tradirmi tu potrai). Στο αίτημα του Ενρίκο
συνηγορεί και ο Ραϊμόντο, που βοήθησε να φύγει ένα γράμμα της Λουτσία προς
τον Εντγκάρντο, χωρίς όμως, όπως ήδη γνωρίζουμε, να υπάρξει απάντηση. Η
Λουτσία υποχωρεί (ρετσιτατίβο Ebben?… και ντουέττο Ah! Cedi, cedi, o piu
sciagure…).
Σκηνή Β’: Στη μεγάλη αίθουσα του Πύργου οι προσκεκλημένοι του γάμου
υποδέχονται τον Αρτούρο που εισέρχεται με μιαν εγκάρδια δήλωση αγάπης και
συμμαχίας προς τον Ενρίκο (χορωδιακό Per te d’ immenso giubilo και άρια Per
poco fra le tenebre). Μόνον η ωχρή και ταραγμένη όψη της νύφης μοιάζει να
διαψεύδει την εορταστική ατμόσφαιρα. Ο Άστον προσπαθεί να εξηγήσει στον
δύσπιστο Αρτούρο την κατάσταση της Λουτσία, επικαλούμενος τον πρόσφατο
θάνατο της μητέρας της (σκηνή Dov’ e Lucia?…). Με τρεμάμενο χέρι η νέα
υπογράφει το γαμήλιο συμβόλαιο, αλλά σχεδόν ταυτόχρονα εισέρχεται στην
αίθουσα ο οργισμένος Εντγκάρντο. Στο σεξτέττο (Chi mi frena in tal momento…)
που ακολουθεί ο Ντονιτζέττι επιτυγχάνει μιάν από τις κορυφαίες στιγμές στο
σύνολο της λυρικής δημιουργίας του, αποδεικνύοντας εξαιρετική δεξιοτεχνία
στη σύνθεση και συμπαγή ενότητα σύλληψης. Ο τρόπος, με τον οποίο επιτρέπει
σε καθέναν από τους 6 χαρακτήρες να εκφράσει τα συναισθήματά του, χωρίς
απώλεια του βασικού μουσικού άξονα, είναι άξιοθαύμαστος και καθιστά το μέρος
αυτό μιάν από τις λαμπρότερες σελίδες μελοδραματικού συνόλου του
ρεπερτορίου, ενώ προοιωνίζεται τις αντίστοιχες μεγάλες σκηνές στις όπερες
του Βέρντι. Όπως εύστοχα παρατηρεί ο Francis Toye, με εξαίρεση την κλίμακα
των τελευταίων μέτρων της μουσικής, το σεξτέττο δεν αποβαίνει στατικό ούτε
για μια στιγμή, αλλά αντίθετα είναι δυναμικό σε κάθε του λεπτομέρεια,
αναδεικνυόμενο σε τέλειο παράδειγμα της ιταλικής φόρμας έναντι της
γερμανικής για τη σύνθεση μουσικής συνόλου.
Με δυσκολία ο Ραϊμόντο αποτρέπει την αιματοχυσία. Έχοντας βεβαιωθεί ότι η
Λουτσία υπέγραψε το συμβόλαιο του γάμου, ο Εντγκάρντο τής επιστρέφει το
δαχτυλίδι του αρραβώνα και την καταριέται. Όλοι οι παρευρισκόμενοι τον
καλούν να απομακρυνθεί, αν αγαπά τη ζωή του (φινάλε T’ allontana
sciagurato).
Πράξη Γ’
Σκηνή Α’: Μόνος στον ερειπωμένο πύργο του, ο Εντγκάρντο, τυπική
ενσάρκωση του βυρωνικού καταραμένου και περιπλανώμενου ήρωα της εποχής,
αναλογίζεται με πίκρα την προδοσία της Λουτσία, ενώ έξω μαίνεται η καταιγίδα
(ρετσιτατίβο Orrida e questa notte). Εμφανίζεται ο Ενρίκο, προκειμένου να
ζητήσει ικανοποίηση για την προσβολή που υπέστη η οικογένειά του (ντουέττο
Quale ardire! Ashton!…). Ο Εντγκάρντο τον καλεί σε μονομαχία την αυγή, κοντά
στους τάφους των προγόνων του.
Σκηνή Β’: Στη μεγάλη αίθουσα του πύργου των Ρέηβενσγουντ οι
προσκεκλημένοι γιορτάζουν σε επιθαλάμια ατμόσφαιρα με χορό και τραγούδι
(χορωδιακό D’ immenso giubilo). Τη γενική ευωχία διακόπτει ο Ραϊμόντο που
αναγγέλλει στους έντρομους προσκεκλημένους ότι η Λουτσία παραφρόνησε και
σκότωσε με μαχαίρι το σύζυγό της, μόλις αποσύρθηκαν στο νυφικό δωμάτιο (άρια
με χορωδία Dalle stanze ove Lucia). Πελιδνή και κρατώντας στο χέρι το
αιματοβαμμένο όπλο του φόνου, εισέρχεται η Λουτσία. Στο ταραγμένο μυαλό της
γυρίζουν σκέψεις και αναμνήσεις, ο θρύλος της πηγής, η αναχώρηση του
Εντγκάρντο. Φαντάζεται ότι την οδηγεί στο ιερό του γάμου (σκηνή της τρέλλας
Il dolce suono…Ardon gl’ incensi). Στη σκηνή αυτή ο Ντονιτζέττι χειρίζεται
με εξαιρετική μαεστρία την παραδεδομένη φόρμα ρετσιτατίβο/άρια/καμπαλέττα,
κινούμενος προς τη μεγάλη δραματική scena, ενώ αξιοποιεί δραματικά τις
εξαιρετικά απαιτητικές καντέντσες της υψιφώνου, που συνδυάζει με τη
σολιστική παρουσία του φλάουτου. Το αποτέλεσμα επιτείνει την αίσθηση
απόστασης της Λουτσία από την συνειδητότητα και απαιτεί ιδιαίτερους
δεξιοτεχνικούς και εκφραστικούς χειρισμούς από την ερμηνεύτρια. Οργισμένος
εισέρχεται ο Ενρίκο που κάμπτεται όμως όταν αντιλαμβάνεται την τραγική
κατάσταση της αδελφής του. Εκείνη νομίζει πως είναι ο Εντγκάρντο και τον
εκλιπαρεί να μην την καταραστεί, αλλά να ποτίσει με πικρά δάκρυα το μνήμα
της (καμπαλέττα Spargi d’ amaro pianto). Ο Ενρίκο δίνει εντολή να τήν
απομακρύνουν. Ο Ραϊμόντο κατηγορεί το Νορμάννο ότι αυτός προκάλεσε την
τραγωδία (ρετσιτατίβο Si tragga altrove…)
Σκηνή Γ’: Το χάραμα της επόμενης μέρας στους τάφους των Ρέηβενσγουντ.
Ο Εντγκάρντο περιμένει την έλευση του Ενρίκο. Είναι μόνος, δυστυχισμένος και
επικαλείται τους προγόνους του. Βλέπει τα παράθυρα του Πύργου να λάμπουν
φωταγωγημένα μέσα στη νύχτα και, αγνοώντας τα τραγικά γεγονότα, βασανίζεται
με τη σκέψη μιάς ευτυχισμένης Λουτσία πλάι στο σύζυγό της (ρετσιτατίβο Tombe
degli avi miei και άρια Fra poco a me ricovero). Μια πομπή κατευθύνεται προς
το μέρος του και τον πληροφορεί ότι "εκείνη" θα έχει σβήσει μέχρι το πρωί.
Μια πένθιμη καμπάνα ακούγεται από τον Πύργο. Ο Ραϊμόντο τού αναγγέλλει το
θάνατο της αγαπημένης του (σκηνή O meschina, o fato orrendo…). Προτού
προλάβει κάποιος να τον εμποδίσει, ο Εντγκάρντο αυτοκτονεί με το
εγχειρίδιό του με την τελευταία σκέψη του στην λατρεμένη ψυχή της Λουτσία
που "άνοιξε τα φτερά της" για έναν καλύτερο κόσμο (τελική άρια Tu che a Dio
spiegasti l’ ali). Οι παριστάμενοι θρηνούν για την τραγική κατάληξη.
Κυριάκος Π. Λουκάκος
|
